Eski adı Gercanis olan Refahiye 1884 yılında ilçe olmuştur. O tarihte Erzincan Mutasarrıfı olan Şefik Paşa bu bölgeye geldiğinde buranın ormanın, suyunun ve havasının güzelliği dikkatini çeker. Bunun üzerine yabancı olan Gercanis adını kaldırarak “refah yer” manasına gelen “Refahiye” adını verir. Bu tarihten itibaren isimde hiçbir değişiklik olmamıştır. Erzincan yöresi ile aynı yönetimler altında yaşamıştır. Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk Milli Mücadele’nin başladığı günlerde 29 Haziran 1919 tarihinde ilçemize gelerek bir gece konaklamış ve 30 haziran 1919 tarihinde İlçemizden ayrılmıştır.

   Erzincan'a 71 km uzaklıkta, 1744 km² yüzölçümlü Refahiye ilçesinin nüfusu 1997 yılı nüfus sayımına göre 15.072'dir.

   İlçe, batısındaki çam ormanları ve merkezden 10 km mesafede Soğukgöze ve Karaçam mevkileri arasında yer alan, yüksekliği 2000 m olan Dumanlı yaylaları, soğuk su kaynakları, göleti, piknik alanları ve kayak imkanları ile yaz ve kış turizmi açısından önem taşımaktadır. Her yıl Ağustos ayında bal festivali düzenlenmektedir. Ekonomisi toprak ve tarım ürünlerine dayanmaktadır. Çavdar, bakliyat, ceviz, kavun ve karpuz bolca yetiştirilir.

   İLÇENİN COĞRAFİ DURUMU

   İlçemiz, Erzincan İlimizin kuzeybatı ucunda Doğu Anadolu Bölgesi, Karadeniz Bölgesi ve İç Anadolu Bölgesinin sınırlarının birleştiği yerde kurulmuştur. 38,8 doğu boylamı ile 39,9 kuzey enleminde 1746 km2 yüzölçümünde, 1580 rakımda meskun olup, batısında Kızıldağ (2190 m), doğusunda Sakaltutan (2160 m) geçitleri yer almaktadır. İlçenin yazları ılık, kışları sert ve kar yağışlı geçer. İlçe merkezi kuzeyden güneye akan Hakoğlu ve Kocaçay (Belgazi ) dereleri ile doğudan batı yönüne akan Bolkar (Bulgar- Ilgari) çayının birleştiği düzlük ve düzlüğün batısında bulunan tepelerin yamaçları ile yamaç dere düzlüğünün oluşturduğu eşikte ve E-80 devlet karayolunun üzerinde yer almaktadır. Karadeniz Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi ile İç Anadolu Bölgesini birbirinden ayıran ve Yeşilırmak ve Fırat gibi önemli nehirlerin su toplama havzası olması nedeni ile büyük bir önem taşımaktadır. İlçemizin doğusunda Vilayet Merkezi, kuzeyinde Şiran ve Alucra, kuzeybatısında Gölova ve Akıncılar batısında İmranlı, güneyinde Kemah ve İliç İlçeleri bulunmaktadır.

   İKLİM

   İlçenin iklimi; yazları ılık, kışları sert ve kar yağışlıdır.

   İLÇENİN NÜFUS DURUMU

   22 Ekim 2000 tarihinde yapılan Genel Nüfus Sayımı sonucuna göre Refahiye Merkez nüfusu 6034, köy ve bucakların nüfusları toplamı ise 9953’dür. 1997 –2000 yılları arasında Refahiye İlçe Merkezindeki yıllık nüfus artış oranı % -4,60 yine aynı tarihlere ilişkin olarak köylerdeki yıllık nüfus artış oranı % 8.05’dir. Bu durumda 1997 – 2000 yılları arasında Refahiye toplam nüfusunda yıllık % 2.15 lik artış olmuştur. Köylerdeki nüfus artış oranının yüksek olmasının nedeni 1990- 1997 yıllarında yaşanan bölücü terör nedeniyle güvenlik endişesi taşıyan vatandaşlarımızın köylerini terk etmeleri 1997 yılından sonrada ata yurtlarına geri dönüş yapmalarıdır. Köylerimizdeki nüfusun çoğunluğu yaşlılardan oluşmaktadır.

   EKONOMİ

   Bölgenin ekonomik durumu tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. İlçe Merkezinde T.C. Ziraat Bankası, Tarım Kredi Kooperatifi ile Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanlığı bulunmaktadır.

   Ekilen tarla arazisinin 1/3 lük bölümü ancak sulanabilmektedir. Sulanabilen arazilerin büyük bir bölümü devletin yaptığı tesislerle, çok az bir bölümü ise çiftçilerin oluşturduğu yapılarla sulanmaktadır.

2004 yılı ÇKS-DGD projesinde başvuru yapan toplam çiftçi sayısı: 2.209 kişi
2004 yılı ÇKS-DGD projesinde toplam arazi miktarı: 106.072,3 dekar
2004 yılı ÇKS-DGD projesinde toplam hakediş miktarı: 1.697.156.800.000.TL.dir.

   Kış mevsiminin uzun geçmesi ve iklimin soğuk olması sebebiyle bazı köyler dışında meyvecilik ve sebzecilik yapılmamaktadır. Köylerde genellikle buğday, arpa, yonca, korunga, fig bazı köylerde şeker pancarı yetiştirilmektedir.

Tarım Alanlarının Ürünlere Göre Dağılımı

   Ekonomik şartlar sebebiyle büyük şehirlere göçün son yıllarda artması İlçe hayvancılığını olumsuz yönde etkilemekte ve hayvan sayısı her geçen gün düşmektedir.

   Küçükbaş Hayvan Sayısı:

   Büyükbaş Hayvan Sayısı:

   İlçemiz arıcılık yönünden de oldukça önemli bir potansiyele sahiptir. İlçemizde 18.103 adet arılı kovan mevcuttur. İlçemizde hale hazırda 400 aile arıcılık yapmaktadır. Yıllık bal üretim miktarı 325.8 tondur.

   İlçemizde sanayi alanında faal olmayan bir kablo fabrikası vardır. Fabrika 1996 yılında üretime geçmiştir. Fabrika ayda 50 ton bakır, 35 ton PVC’yi işleyebilecek ve 30 kişiyi istihdam edebilecek kapasitededir. Fabrikanın % 18 hissesi, İl Özel İdaresine aittir.

   İlçemizde 1995 yılında inşaatına başlanan ve 2001 yılında inşaatı tamamlanan küçük sanayi sitesi de vardır. 2004 yılında faaliyete geçen Küçük sanayi sitesinde 42 dükkan bulunmaktadır.

   EĞİTİM – KÜLTÜR

   İlçe merkezinde 1995 yılında eğitime başlayan Atatürk Üniversitesi’ne bağlı elektrik ve bilgisayarlı muhasebe bölümlerinden oluşan Av. Mehmet YAVUZ Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır. Yüksekokulda 7 öğretim görevlisi, 3 memur, 3 hizmetli, 46 kız ve 120 erkek olmak üzere toplam 166 öğrenci mevcuttur. Yüksekokul binası devlet-vatandaş işbirliği ile inşa edilmiştir. Erkek öğrencilerden 29’u Erkek öğrenci yurdunda, kız öğrencilerden 38’i ise mevcut Yüksekokul binasının yurt olarak düzenlenen üst katında barınmaktadır. Av. Mehmet YAVUZ Kültür Merkez Binasının kampus olarak kullanmak üzere Yüksekokula devri düşünülmektedir.

a) Ş. Karaoğlanoğlu Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda 23 öğretmen 586 öğrenci bulunmaktadır.

b) Gürsel İlköğretim Okulunda 15 öğretmen, 420 öğrenci bulunmaktadır.

c) Çok Programlı Lise’de 25 öğretmen, 297 öğrenci bulunmaktadır.

d) Ekecik İlköğretim Okulunda 3 öğretmen, 50 öğrenci bulunmaktadır.

e) Topağaç İlköğretim Okulunda 1 öğretme, 13 öğrenci bulunmaktadır.

f) Kazören İlköğretim Okulunda 1 öğretmen, 12 öğrenci bulunmaktadır

g) Aydoğan İlköğretim Okulunda 1 öğretmen, 30 öğrenci bulunmaktadır.

h) Gazipınar İlköğretim Okulunda 1 öğretmen, 12 öğrenci bulunmaktadır.

i) Yurtbaşı İlköğretim Okulunda 1(vekil) öğretmen, 21 öğrenci bulunmaktadır.

J)  Refahiye Anaokulu Müdürlüğünde 1 Müdür V., 1 Kadrosuz Usta Öğretici, 15 öğrenci bulunmaktadır.

   Derslik başına öğrenci sayısı 20’dir.

   İlçe Merkez,inde 1973 yılında bir dernek tarafından bir kütüphane açılmıştır. Daha sonraki yıllarda resmiyet kazandırılarak kadrolu personel verilmiş olup, halen 1 memur ve 1 hizmetli görev yapmaktadır. Demirbaşa kayıtlı 9413 kitap bulunmaktadır.

   SOSYAL DURUM

   İlçemizde turistik değer olarak Kadıköy kilisesi, Bahattin Paşa anıtı, Carsata kentin bulunduğu ve (hayaşa – Urartu döneminde yerleşim alanı olarak kullanılan merkezin yer aldığı) Cengerli Kalesi gösterilebilir. İlçe merkezi ve köylerimizde ormanlık alan genişçe bir yer tutmaktadır. Kış aylarında halkımızın Akbulut Kayak Tesislerine özellikle hafta sonlarında piknik ve kayak yapmak amacıyla gitmektedirler. Yaz aylarında Tekçam, Kova, Dumanlı ve Akarsu ormanlık mevkilerinde piknik yerlerimiz bulunmaktadır.

   İlçemizin E-80 karayolu üzerinde olması ulaşıma kolaylık sağlamakta, alışverişte nispeten bir canlılık sağlamaktadır. Haftanın Perşembe günleri İlçe pazarı kurulmaktadır.

   İlçemiz Köylerinde gelenek haline gelen bir gün vardır. Buna “Saya Günü” denir. Şubat ayının son haftasına tesadüf eden günde yapılır. Bu eğlence baharın yaklaştığını bildirmek ve koyun, keçi , sığır, gibi hayvanların yavrulayacaklarını müjdelemek için yapılır.

   SAĞLIK

   İlçemiz Dr. Fahrettin UĞUR Devlet Hastanesi 50 yataklı olup (75 yatak kapasiteli), Genel Cerrahi poliklinik, normal poliklinik diş poliklinik, acil poliklinik, Labarotuvar, röntgen hizmetleri verilmektedir. Hastanemizde 7 Pratisyen Doktor, 3 Diş Hekimi, 1 Diyetisyen, 3 Sağlık Memuru, 13 Hemşire, 7 Ebe, 5 laboratuar Teknisyeni, 5 Rontgen Teknisyeni, 4 Anestezi Teknisyeni, 5 Acil Tıp Teknisyeni, 1 tıbbi Sekreter, 2 Memur, 1 Aşcı, 2 Şoför, 7 Hizmetli olmak üzere toplam 66 personel görev yapmaktadır.

   İlçe merkezinde Sağlık Ocağında 2 Pratisyen Hekim, 3 Ebe, 1 Sağlık Memuru, 1 Şoför görev yapmaktadır.

   Bunların dışında bucak ve köylerimizde 4 sağlık ocağı bulunmakta olup, Akarsu Sağlık Ocağında 1 hizmetli, Gümüşakar Sağlık Ocağında 1 ebe görev yapmaktadır. Diğer 2 sağlık ocağında herhangi bir personel bulunmamaktadır. İlçemize bağlı köylerimizde 17 sağlık evi bulunmakta olup, herhangi bir personeli bulunmamaktadır.

   Devlet Hastanesine ait 2 lojman ile Merkez Sağlık Ocağına ait 4 lojman bulunmaktadır.

   GENÇLİK ve SPOR

   1995 yılında İlçe gençlerini spora yönlendirmek amacıyla Refahiye Belediye Spor Kulübü kurulmuştur. İlçemizde nizami ölçülere uygun Futbol sahası ve soyunma odaları bulunmaktadır. Ayrıca İlçemizde kapalı spor salonu ve halı saha bulunmaktadır.

   İlçemiz gençlerinin spora , özellikle futbola olan sevgileri nedeniyle ilçenin ileri gelenleri tarafından 1984 yılında Refahiye Spor Kulübü adıyla bir spor kulübü kurulmuştur. Kulübün 48 üyesi, 25 lisanslı futbolcusu vardır. Halen Erzincan 1. Amatör Kümede futbol oynamaktadır.

   TARİHİ YERLER

   KUTLUTEPE KALlNTILARI

Çengerli Köyü çevresinde bulunmaktadır. Roma. ve Bizans dönemlerine ait kalıntılar vardır. Çevrede bulunan önemli yerleşim alanıdır. Tarihte Kemah-Basguvar-Dariza üçgeninde, Malatya'ya uzanan yolun kilit noktası özelliğini taşımaktadır.

   KADIKÖY KİLİSESİ

 Kadıköy Kilisesi Dış Cephe Görüntüsü

 Kadıköy Kilisesi İç Cephe Görüntüsü

   Kadıköy kilisesi, günümüze kadar sağlam olarak gelmiştir. Kesme taştan yapılan kilisenin, giriş kapısı bezemeleriyle dikkat çekmektedir. Kapı üzerindeki atkı taşı üzerinde .kabartma olarak işlenmiş haç motifi bulunmaktadır. Kilisenin içinde, duvar resimlerinin izleri mevcuttur. Apsisin önünde, ağaçtan yapılmış ince bir işçiliğe sahip bezemeli pano vardır.

   KUTSAL KAYA – ROMA ANTREPOSU

   Kökeni Hititlere kadar uzanmaktadır. Kutsal kayanın kuzey kesiminde bulunan Roma treposu üç yuvarlak binadan oluşmaktadır.

   MERKEZ CAMİİ ( Esat Muhlis Efendi Camii )

 Merkez Esat Muhlis Efendi Camiinden Bir Görünüm

   İlçe merkezinde bulunan Merkez Camii, batılı dönem bezeme özelliklerini göstermekte, avlusunda ise Bahaettin Paşa şehitliği bulunmaktadır.

   ŞEHİT BAHATTİN PAŞA ( BAHAEDDİN BEY ) ABİDESİ ( 1874 – 1916 )

 Şehit Bahattin Paşa Abidesi

   Rusların Erzincan’ı işgalinden sonra Karadağ-Çimen Dağı muhaberelerini sevk ve idare eden Bahattin Bey, 31 Ağustos 1916’da muharebe devam ederken, 3. Tabur Komutanı Yüzbaşı Nafız Bey’le birlikte bir şarapnel parçasının isabet etmesi sonucu şehit düşmüştür. Askeri merasimle Refahiye Merkez Camiinin havlusundaki ebedi istirahatgahlarına konmuştur.

   13 Eylül 1916’da 3. Orduda Kafkas Teşkilatı kurulunca 1. Kafkas Kolordusu Karargahı Refahiye’de teşkil edilmiş ve Kolordu Komutanlığına tayin edilen Yusuf İzzet Paşa, o yıl içinde Karadağ Muharebesi aziz şehitlerinin kabirlerini yaptırmıştır. Ayrıca Köroğlu Deresi üzerindeki Refahiye’yi şoseye bağlayan ahşap köprüye de “ Şehit Bahattin Paşa Köprüsü” adını vermiş ve ismi ebedileştiren küçük bir abideyi de köprünün kuzey tarafına diktirmiştir. Bu köprü 1966’da betonarme olarak yeniden yapılmıştır. Akabilinde yoğunlaşan trafik akışına hitap etmediği için köprü 1997 yılında yükseltilmiş ve daha geniş hale getirilmiştir.

   KÖROĞLU MAĞARASI

 Köroğlu Mağarasından Bir Görünüm

   İlçenin Altköy mevkiinde bulunan mağaraya taş merdivenlerle çıkılmaktadır .Mağaranın içerisinde kesilmiş taşlardan oturma bankları vardır.

   Mağaranın içinde bulunan izlerin, ''Köroğlu''nun kır atının izleri olduğu söylenmektedir.

   KUBBALOĞLU ( BALOĞLU ) KALESİ – AKŞEHİR KALESİ

   Kalenin yapılış tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Baloğlu Köyünün üst tarafında yer alır. Etrafı geniş taş duvarlarla çevrilmiş olup, yıkık kalıntılara rastlamak mümkündür. Güney kısmında yüksek kayalıktan oluşan kalenin aynı yöne bakan ve dereye inen yarısı kapanmış bir tünel mevcuttur. Rivayete göre kalede “Kurbağaoğlu” adında birisinin yaşadığı köye ve kaleye bu adın verildiği söylenmektedir. Başka bir rivayete göre kalenin kuzeyinde büyük bir şehir bulunmaktadır. Kalenin bu şehre ait olması sebebiyle kaleye Akşehir adının verildiği söylenmektedir.

   SEYDİ SİNAN ve HIRA BEKİR – (EBUBEKİR) TÜRBELERİ

   Seydi Sinan ve Ebubekir adlı zatların Horasan’dan geldikleri Anadolu’da islami faaliyetlere katıldıkları anlatılmaktadır. Türbe Altköyün 250m. güneydoğusunda yer almaktadır. Türbenin yanında 1959 yılında yapılmış olan bir adet mescid bulunmaktadır.

   Rivayete göre Büyük kardeş Ebubekir, haç vazifesini yerine getirmek için Kabe’ye gider. Kendisi Kabe’deyken Annesinin yaptığı helvanın kokusunu duyar. Bu arada bu durum Çobanlık yapan küçük kardeşi Seydi Sinan’a ayan olur. Koyunları bir ağacın dibine bırakır, koşarak eve gelir, annesine abisinin helva istediğini anlatır. Annesi sandığından gelinlik tasını çıkarıp içine bir miktar helva koyarak oğluna verir. Abisi Kabe’de namaz kılarken, kardeşi helvayı yanına bırakır, selam verme esnasında kardeşi Seydi Sinan’ın kolunu görür. Namaz sonunda kardeşini arar ama bulamaz.
Ebubekir hac dönüşünde kendisini ziyarete gelenlere derki “komşular ilk olarak kardeşim Sinan’ı ziyaret edin. Çünkü takva yönünden o benden daha ileridedir. “ Ziyarete gelenler önce Seydi Sinan’ı daha sonra Ebubekir’i ziyaret ederler. Bu saygı türbede de aynı şekildedir. Türbe girişindeki ilk sanduka Seydi Sinan’a ikincisi sanduka ise Ebubekir’e aittir.

   BAL KAYA

   Yatan arslan görünümünü andıran kayadaki oluklara, arılar yaz aylarında yuva yapmaktadır. Bu yuvalarda oluşan ballar, oluklardan aşağıya aktığından, kayaya Bal Kaya adı verilmiştir.

   TURİSTİK YERLER

   DİNLENME TESİSLERİ

   AKBULUT KAYAK TESİSLERİ

 Akbulut Kayak Tesisinden Bir Görünüm

   1989 yılında hizmete açılan kayak tesisi Erzincan il merkezine 42 km İlçemiz merkezine 28 km uzaklıktadır. E-80 Devlet Karayolu güzergahı üzerindedir. Tesislerde kayak mevsimi genellikle Aralık ayında başlar Nisan ayına kadar devam eder. Kar kalınlığı 900-150 cm arasındadır.

   Otel 65 kişi kapasiteli, 100 kişilik yemek ve toplantı salonu, sporcu odaları, saunası ile her türlü konfora sahiptir. Kış ve dağ sporları ile yayla turizminde gerçek bir turizm merkezidir. Tesis bilhassa kış aylarında çalışmakta olup, kayak kiralaması ve kayak öğretimi yapılmaktadır. Tesisler 30.000 m² alan üzerine inşa edilmiştir. Üst istasyondan başlayan 5 adet pist mevcuttur. Dere içi pisti yüzde 50 meyilli 800 m’lik profesyoneller için, su deposu pisti 1.000 m.’lik, köy yolu pisti 2.000 m.’lik, yamaç sırtı 1.200 m.’lik ve 1.800 m.’lik karşı sırt denilen profesyonel –amatör kayakçılara hitap eden pistler mevcuttur.

   Teleski olarak Türkiye’nin en uzun liftlerindendir. Uzunluğu 1.026 m. alt istasyon rakımı 1.927 m. ve üst istasyon rakımı 2.155 m.’dir. Kot farkı 228 m.‘dır. Tesis 110 askı ve 110 kw ‘lık bir güçle çalışmaktadır. Aynı anda 110 kişi taşınmakta olup, saatteki taşıma kapasitesi 1.200 kişidir.

   Mahallinde kiralamaya müsait 100 takım kayak ski bulunmaktadır. Valilik kupası, Kurtuluş kupası, okulların yarı yıl tatil dönemlerinde il spor merkezi kayak kursu ve il birinciliği yarışmaları yapılmaktadır

   MESİRE YERLERİ

   DUMANLI YAYLALARI

 Dumanlı Yaylasından Bir Görünüm

   İlçenin hemen batısında başlayıp, güneye doğru uzanan geniş bir alana sahiptir. Çam ormanlarıyla kaplı yaylalar özellikle yaz aylarında çok sayıda gurbetçimiz kamp mahiyetinde kalmaktadır. Yaklaşık 10 köy ve şehir merkezi bu yaylalardan faydalanmaktadır. Doğa ile baş başa kalabileceğiniz tabi güzellikleriyle yaşayabileceğiniz mesire alanlarımıza bekleriz.
Yaz turizmine ve kamp gruplarına birebir hitap edecek özelliklere sahiptir. Tatil ve dinleme yeri olarak kullanılan yayla, doğal güzelliği, temiz havası, bol soğuk su kaynakları, av hayvanları ve kamp imkanları ile yaz ve kış turizmi açısından önemli bir alandır.

   KOVA MEVKİİ PİKNİK ALANI ve ALABALIK TESİSİ

 Kova Piknik Alanından Bir Görüntü

   Erzincan’a 53 km. E-80 Devlet Karayoluna 1 km. uzaklıkta bulunan Yurtbaşı köyüne bağlı ormanlık alanımızda Erzincan’dan ve İlçemizden çok sayıda vatandaşımız piknik yapmaya dinlenmeye ve eğlenmeye gelmektedir. Bölgede Orman İşletme Müdürlüğünün, Metin İlyas Aksoy orman fidanlığı Misafirhane ve dağ evi bulunmaktadır

   Ayrıca mesire alanımızda Alabalık Üretim Tesisi ve Restaurant bulunup, kapalı ve açık alan tercihlerine göre tesis hizmetlerinden faydalanılarak keyifli dakikalar geçirebilinir.

   YEŞİL VADİ ALABALIK TESİSİ

 Yeşil Vadi Alabalık Tesisinden Bir Görünüm

   Özel teşebbüs işletmesi olarak 1996 yılında faaliyete başlamıştır. Tesislerde 6 büyük havuzda 6690 m3 kapasitede 15 ton alabalık üretimi yapılabilmektedir. Sosyal tesisleri, lokantası, çay bahçesi ve çocuk parkı ile değerli vatandaşlarımıza hizmet vermektedir.

   KALKANCI GÖLETİ

 Kalkancı Göletinden Bir Görünüm

   İlçe merkezine 5 km uzaklıkta olan Kalkancı Göleti 1988 yılında yapılmıştır. Sulama amaçlı gölet etrafında piknik yapılmaktadır. Göletimizde çeşitli balık türlerine rastlamak münkündür.

   AKARSU GÖLETİ

 Akarsu Göletinden Bir Görünüm

   Akarsu köyümüzde bulunan gölet Orman İdaresi Tarafından 1989 – 1992 yılları arasında alabalık yetiştirmek amacıyla yaptırılmıştır. Göletin etrafı orman ağaçları ile süslenmiş olunup, dinlenme ve mesire alanı olarak da kullanılmaktadır.

   TEKÇAM (ORMANLARI) MESİRE YERİ

 Tekçam Piknik Alanından Bir Görüntü

   İlçemizin güneydoğusunda 7 km uzaklıkta yer alan Tekçam Ormanları çam, meşe ve kavak ağaçları ile kaplıdır. Yeşilin her tonunu görebileceğiniz, temiz havanın, soğuk sularla bulunduğu ve yaz aylarında ailece piknik yapabileceğiniz bir mesire alanıdır.

Kaynak : T.C. Refahiye Belediye Başkanlığı web sitesi - www.refahiye.bel.tr (2007)